Atat\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn temel ilkelerinin ba\u015f\u0131nda Cumhuriyet\u00e7ilik konulmu\u015ftur. Bunun sebebini bilmek i\u00e7in \u00f6nce cumhuriyetin ne oldu\u011funu anlamak gerekmektedir.
\nCumhuriyet bir devlet bi\u00e7imidir. Cumhuriyette esas olan ilk \u00f6\u011fe, devlet ba\u015fkan\u0131n\u0131n belli bir s\u00fcre i\u00e7in se\u00e7ilerek i\u015f ba\u015f\u0131na gelmesidir. Bu bak\u0131mdan cumhuriyet, ba\u015fta bir h\u00fck\u00fcmdar\u0131n bulundu\u011fu devlet bi\u00e7imlerinden (monar\u015filerden) ayr\u0131l\u0131r. Monar\u015filerde devletin ba\u015f\u0131, belli bir aile i\u00e7inden \u00e7\u0131kar, normal ko\u015fullar alt\u0131nda, \u00f6l\u00fcnceye kadar i\u015f ba\u015f\u0131nda kal\u0131r. Yerine gene ayn\u0131 aileden bir ba\u015fkas\u0131 gelir. Her monar\u015fide, aile i\u00e7inden kimin h\u00fck\u00fcmdar olaca\u011f\u0131 belli baz\u0131 kurallara g\u00f6re saptan\u0131r. Cumhuriyette devlet ba\u015fkan\u0131 belli bir s\u00fcre i\u00e7inde se\u00e7imle i\u015f ba\u015f\u0131na gelince, ileri gelen di\u011fer ki\u015filerin de se\u00e7imle belirlenmesi gerekir. Bunlar genellikle o toplumda yasa koyacak kimselerdir.
\nGerek devlet ba\u015fkan\u0131n\u0131n, gerek yasa koyma yetkisine sahip olanlar\u0131n se\u00e7imle i\u015f ba\u015f\u0131na gelmesi \u015fart\u0131n\u0131n kabul\u00fc ile cumhuriyet tam anlam\u0131yla belirmi\u015f say\u0131lmaz. \u015eimdi sorun se\u00e7im \u00fczerinde d\u00fc\u011f\u00fcmlenecektir. Se\u00e7ime kimler kat\u0131lacakt\u0131r? Belli bir grup vatanda\u015fa se\u00e7me ve se\u00e7ilme hakk\u0131 verilirse belki d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc bak\u0131m\u0131ndan bir cumhuriyetle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131l\u0131r. B\u00f6yle cumhuriyetler ilk\u00e7a\u011f Yunan kent devletlerinde, baz\u0131 orta\u00e7a\u011f \u0130talyan ve Alman b\u00f6lgelerinde (Venedik, Ceneviz cumhuriyetleri, Hansa kentleri gibi) g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu t\u00fcr eski cumhuriyetlerde se\u00e7ime kat\u0131lma hakk\u0131 sadece belli bir grup vatanda\u015fa verilmi\u015fti. Onlar, yapt\u0131klar\u0131 se\u00e7imle i\u015f ba\u015f\u0131na gelen kadroya dayanarak t\u00fcm toplumu y\u00f6netiyorlard\u0131. Bug\u00fcnk\u00fc anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131za g\u00f6re bu t\u00fcr cumhuriyetler amaca uygun birer rejim de\u011fillerdir. Onlara aristokratik veya oligar\u015fik cumhuriyetler denilir.<\/p>\n
Demek ki, cumhuriyet bi\u00e7iminin amaca uygun olarak ger\u00e7ekle\u015fmesi i\u00e7in, belli bir olgunluk ya\u015f\u0131na gelmi\u015f her vatanda\u015f\u0131n se\u00e7ime kat\u0131lmas\u0131 gerektir. Bu anlam\u0131yla cumhuriyetler Amerika Birle\u015fik Devletleri’nin kurulmas\u0131 ile do\u011fmaya ve ancak b\u00fcy\u00fck Frans\u0131z ink\u0131l\u00e2b\u0131ndan sonra yay\u0131lmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Ger\u00e7i \u00fcnl\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler cumhuriyeti \u00e7ok \u00f6nceden kafalar\u0131nda kurmu\u015f ve tan\u0131mlam\u0131\u015flard\u0131r. Ancak uygulama XIX. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonuna do\u011fru ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Se\u00e7me ve se\u00e7ilme hakk\u0131n\u0131n t\u00fcm vatanda\u015flara tan\u0131nmas\u0131 ve uygulamaya ge\u00e7ilmesiyle ger\u00e7ek cumhuriyet kurulmu\u015f ve i\u015flemeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Ancak bu devlet bi\u00e7imini daha iyi ve k\u00f6kl\u00fc olarak ya\u015fatmak, se\u00e7imin demokrasi \u015fartlan i\u00e7inde yap\u0131lmas\u0131 ile m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Yukar\u0131da demokrasinin tan\u0131m\u0131 g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc, i\u015fte ger\u00e7ek cumhuriyet demokratik hayatla ger\u00e7ekle\u015fir.<\/p>\n
Osmanl\u0131 Devleti, bir cumhuriyet de\u011fildi. Padi\u015fahlar Osmanl\u0131 Ailesi i\u00e7inden \u00e7\u0131karlard\u0131. Devleti ve milleti y\u00f6netme yetkisi kesinlikle padi\u015fah\u0131nd\u0131. Ger\u00e7i me\u015frutiyet d\u00f6neminde halk\u0131n oyu ile se\u00e7ilmi\u015f meclisler vard\u0131. Ancak bu meclisler padi\u015fah\u0131n \u00fcst\u00fcnde de\u011fildi, tersine, padi\u015fah bunlar\u0131n, yani millet iste\u011finin \u00fczerinde idi. Son karar, son s\u00f6z kesinlikle padi\u015fah\u0131nd\u0131.
\nBu y\u00f6netim bi\u00e7iminin sak\u0131ncalar\u0131n\u0131 ya\u015fan\u0131lan t\u00fcrl\u00fc olaylar g\u00f6stermi\u015ftir. Atat\u00fcrk, cumhuriyet il\u00e2n\u0131 ile devlet i\u00e7inde karar verecek en yetkili ve son makam olarak milletin tan\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015ftir.<\/p>\n
Atat\u00fcrk, bir cumhuriyet \u00e2\u015f\u0131\u011f\u0131 idi. Daha kimse bu kelimeyi a\u011fz\u0131na alamazken, gen\u00e7 Mustafa Kemal, padi\u015fahl\u0131k rejimine kar\u015f\u0131 \u00e7ekinmeden saltanat\u0131n kald\u0131r\u0131l\u0131p cumhuriyetin kurulmas\u0131 gere\u011fini s\u00f6yleyebiliyordu. Hele mill\u00ee m\u00fccadeleye ba\u015flarken bunu a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtmi\u015fti. Erzurum Kongresi’nin a\u00e7\u0131laca\u011f\u0131 g\u00fcnlerde yak\u0131n arkada\u015flar\u0131na cumhuriyetin kurulaca\u011f\u0131n\u0131 anlat\u0131yordu. Nihayet bilinen a\u015famalardan sonra cumhuriyet rejimine kavu\u015ftuk. Ki\u015fisel saltanata son verildi.<\/p>\n
Atat\u00fcrk, cumhuriyeti demokrasi i\u00e7inde \u0130\u015fleyen en ideal bir rejim olarak g\u00f6rmektedir. O \u015f\u00f6yle s\u00f6yl\u00fcyor: “Demokrasinin b\u00fct\u00fcn anlam\u0131yla ideali, milletin tamam\u0131n\u0131n ayn\u0131 zamanda y\u00f6neten durumda bulunabilmesi, hi\u00e7 olmazsa devletin son iradesini yaln\u0131z milletin ifade etmesini ve belirtmesini ister. Ne yaz\u0131k ki, milletlerin n\u00fcfus \u00e7oklu\u011fu, d\u00fc\u015f\u00fcnce e\u011fitimi d\u00fczeyleri, idealin uygulanmas\u0131nda, idealden b\u00fcsb\u00fct\u00fcn yoksunlu\u011fa yol a\u00e7acak ihtiyats\u0131zl\u0131klardan ka\u00e7\u0131nmay\u0131 gerektirmektedir. \u015eu duruma g\u00f6re demokrasi ilkesinin en modern ve mant\u0131ksal uygulamas\u0131n\u0131 sa\u011flayan h\u00fck\u00fcmet bi\u00e7imi, cumhuriyettir.
\nCumhuriyette son s\u00f6z, millet\u00e7e se\u00e7ilmi\u015f meclisindir. Millet ad\u0131na kanunlar\u0131 o yapar. H\u00fck\u00fcmete g\u00fcven oyu verir, ya da vermez, onu d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr. Millet vekillerinden ho\u015fnut kalmazsa ba\u015fkalar\u0131n\u0131 se\u00e7er. Cumhuriyette meclis, cumhurba\u015fkan\u0131 ve h\u00fck\u00fcmet bilirler ki, kendilerini iktidar ve yetki yerine belli bir zaman i\u00e7in getiren, irade ve egemenli\u011fin sahibi olan millettir. G\u00fcc\u00fcn\u00fcn ve yetkisinin Tanr\u0131dan geldi\u011fini ve yaln\u0131z ona kar\u015f\u0131 ahirette hesap verebilece\u011fini varsayan ve devleti, \u00fclkeyi kendine mirasla kalm\u0131\u015f bir malikane kabul eden bir h\u00fck\u00fcmdar, kendini her t\u00fcrl\u00fc s\u0131n\u0131rlamadan uzak g\u00f6r\u00fcr. B\u00f6yle bir y\u00f6netimde milletin benli\u011fi, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc s\u00f6z konusu dahi olamaz. \u015eu duruma g\u00f6re, yetkileri s\u0131n\u0131rl\u0131 dahi olsa, h\u00fck\u00fcmdarl\u0131k bi\u00e7imi demokrasiye, mill\u00ee egemenlik ilkesine uygun de\u011fildir”.<\/p>\n
Pek iyi anla\u015f\u0131l\u0131yor ki, Atat\u00fcrk, halk\u0131n kendini do\u011frudan do\u011fruya y\u00f6netmesi demek olan demokrasiyi en ideal devlet bi\u00e7imi kabul etmektedir. Ancak b\u00fct\u00fcn bilginlerin de s\u00f6yledikleri gibi, halk kendini do\u011frudan do\u011fruya y\u00f6netemez, \u00e7\u00fcnk\u00fc bug\u00fcn milyonlarca ki\u015finin bir araya gelerek her zaman devlet i\u015flerini y\u00fcr\u00fctmeleri m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. \u00d6yle ise demokrasiyi ger\u00e7ekle\u015ftirmek ancak cumhuriyetle m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Cumhuriyette millet, y\u00f6neticileri belirli bir zaman i\u00e7in se\u00e7er, belli bir s\u00fcre ge\u00e7ince, ho\u015fnut kalmam\u0131\u015fsa, onlar\u0131 g\u00f6revden uzakla\u015ft\u0131r\u0131r, i\u015fte cumhuriyet demokrasisi budur. Bu rejimin ki\u015fisel saltanattan \u00e7ok daha iyi oldu\u011fu ku\u015fkusuzdur.
\nAtat\u00fcrk, belli ki\u015filerin se\u00e7imle i\u015f ba\u015f\u0131na gelip, bir daha iktidardan ayr\u0131lmamas\u0131 demek olan Fa\u015fizm ile, milletin t\u00fcm\u00fcne de\u011fil de, sadece
\nbirka\u00e7 tabakaya dayanarak millet egemenli\u011fini reddeden Bol\u015fevizm’e kar\u015f\u0131 \u00e7ok a\u00e7\u0131k bir cephe alm\u0131\u015ft\u0131r. Her iki rejimin geli\u015fti\u011fi bir d\u00f6nemde millet egemenli\u011fine dayal\u0131 cumhuriyete s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya ba\u011fl\u0131 kalmas\u0131, yaln\u0131z bizim i\u00e7in de\u011fil, t\u00fcm insanl\u0131k i\u00e7in bir k\u0131van\u00e7 kayna\u011f\u0131d\u0131r. .<\/p>\n
Atat\u00fcrk’e g\u00f6re, “T\u00fcrk Milletinin tabiat\u0131na ve geleneklerine en uygun olan y\u00f6netim, cumhuriyet y\u00f6netimidir”. Atat\u00fcrk, demokrasinin Osmanl\u0131 Saltanat\u0131 i\u00e7inde ye\u015feremedi\u011fini a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Demokrasi ancak cumhuriyetle k\u00f6kle\u015fip geli\u015febilirdi. Bunun i\u00e7indir ki, T\u00fcrk ink\u0131l\u00e2b\u0131n\u0131n ba\u015f ilkeleri aras\u0131nda cumhuriyet\u00e7ilik say\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Milletin kendi y\u00f6netimi olan cumhuriyete i\u00e7ten ba\u011fl\u0131l\u0131k, y\u00fccelme yolunu a\u015fman\u0131n ba\u015f \u015fart\u0131d\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Atat\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn temel ilkelerinin ba\u015f\u0131nda Cumhuriyet\u00e7ilik konulmu\u015ftur. Bunun sebebini bilmek i\u00e7in \u00f6nce cumhuriyetin ne oldu\u011funu anlamak gerekmektedir. Cumhuriyet bir devlet bi\u00e7imidir. Cumhuriyette esas olan ilk \u00f6\u011fe, devlet ba\u015fkan\u0131n\u0131n belli bir s\u00fcre i\u00e7in se\u00e7ilerek i\u015f ba\u015f\u0131na gelmesidir. Bu bak\u0131mdan cumhuriyet, ba\u015fta bir h\u00fck\u00fcmdar\u0131n bulundu\u011fu devlet bi\u00e7imlerinden (monar\u015filerden) ayr\u0131l\u0131r. Monar\u015filerde devletin ba\u015f\u0131, belli bir aile i\u00e7inden \u00e7\u0131kar, normal […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"parent":363,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/karder.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/368"}],"collection":[{"href":"https:\/\/karder.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/karder.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/karder.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/karder.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=368"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/karder.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/368\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":369,"href":"https:\/\/karder.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/368\/revisions\/369"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/karder.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/363"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/karder.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=368"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}