{"id":210,"date":"2009-07-06T09:53:04","date_gmt":"2009-07-06T06:53:04","guid":{"rendered":"http:\/\/karder.org.tr\/?p=210"},"modified":"2018-04-21T09:53:55","modified_gmt":"2018-04-21T06:53:55","slug":"riza-cengiz-su","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/karder.org.tr\/index.php\/2009\/07\/06\/riza-cengiz-su\/","title":{"rendered":"R\u0131za Cengiz-SU"},"content":{"rendered":"<h2 align=\"center\"><b><span style=\"font-family: Verdana; font-size: small;\">SU<\/span><\/b><\/h2>\n<p align=\"Justify\"><span style=\"font-family: Verdana;\"><span style=\"font-size: small;\"><\/p>\n<p>Yaz\u0131mda su hakk\u0131nda bilgiler vermeye \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m. \u00d6ncelikle suyun \u00f6neminden s\u00f6z edip, D\u00fcnya\u2019da, T\u00fcrkiye\u2019de, ilimizde ve k\u00f6y\u00fcm\u00fczdeki su sorununu ele alaca\u011f\u0131m.<\/p>\n<p>SUYUN \u00d6NEM\u0130<br \/>\nBirbirleriyle ili\u015fki ayr\u0131lmaz bir b\u00fct\u00fcn olan hava, toprak ve suyun alternatifi yoktur. Ayr\u0131lmaz do\u011fal kaynaklard\u0131r. Bu do\u011fal kaynaklardan yoksun kalmak t\u00fcm ya\u015fam\u0131 felakete s\u00fcr\u00fckler. Bu nedenle \u00fc\u00e7 kayna\u011f\u0131n da temel ya\u015fam hakk\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclmesi ve kabul edilmesi gerekir. Hi\u00e7biri ticari ama\u00e7lara alet edilmemelidir.(Maalesef tam da bu g\u00fcnlerde g\u00fcney-do\u011fu s\u0131n\u0131r topraklar\u0131m\u0131z\u0131n temizlenmesi bahanesi ile kiraya verilmesi istenmektedir. Nerdeyse topraklar\u0131m\u0131z mal-ticari, gibi kullan\u0131lmak istenmektedir. S\u00f6z konusu may\u0131nl\u0131 sahalar, yakla\u015f\u0131k sulanabilir 200.000 araziden olu\u015fmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca di\u011fer arazi t\u00fcrleri de bulunmaktad\u0131r. Arazilerde; madencilik, petrol, do\u011fal varl\u0131klar anlam\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Sahalar bakirdir. Bunlar\u0131n yan\u0131nda bu alanlar ba\u015fka \u00fclkelerle s\u0131n\u0131r sahalar\u0131d\u0131r. T\u00fcm bu nedenlerle topraklar\u0131m\u0131z ba\u015fka bir devlete(yabanc\u0131) ve \u015firkete kiralanmamal\u0131d\u0131r)<br \/>\nS\u00fcre\u00e7, canl\u0131lar\u0131 temiz havaya, temiz suya ve topra\u011fa hasret b\u0131rakacak \u015fekilde geli\u015fmektedir. \u00d6zellikle son y\u0131llarda n\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131, kentle\u015fme, sanayile\u015fme ve g\u00f6\u00e7ler su kaynaklar\u0131n\u0131n \u00fczerindeki bask\u0131y\u0131 artt\u0131r\u0131rken suya eri\u015fimi de engellemektedir. Uluslarars\u0131 kurtulu\u015flar\u0131n haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 ve birbirini do\u011frulayan raporlara g\u00f6re; i\u00e7me suyu olarak kullan\u0131lan kirlenmi\u015f sular nedeniyle her y\u0131l d\u00fcnyada 200 milyon insan\u0131n suya ba\u011fl\u0131 hastal\u0131klara yakaland\u0131\u011f\u0131 ve 2,2 milyon insan\u0131n da hayat\u0131n\u0131 kaybetti\u011fi a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtilmektedir. Ayr\u0131ca, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnya n\u00fcfusunun yakla\u015f\u0131k %20\u2019sinin g\u00fcvenli su kaynaklar\u0131ndan yoksun oldu\u011fu, d\u00fcnya n\u00fcfusunun 2050 y\u0131l\u0131nda 9,3 milyon olaca\u011f\u0131 ve iklim de\u011fi\u015fiminin de etkisiyle birlikte, 60 \u00fclkede 7 milyon insan\u0131n su k\u0131tl\u0131\u011f\u0131 ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalaca\u011f\u0131 belirtilmektedir.<br \/>\nTemel i\u00e7me ve kullanma su gereksimi olarak bir ki\u015finin en az 50 litre temiz suya (g\u00fcnl\u00fck) ula\u015fabilmesi gerekmektedir. G\u00fcnl\u00fck 50 litre temiz suya eri\u015filememesi durumunda, insan ya\u015fam\u0131nda suya ba\u011fl\u0131 sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131n\u0131n ba\u015flayaca\u011f\u0131 ger\u00e7e\u011fi g\u00f6z ard\u0131 edilmelidir.<br \/>\nYap\u0131lan bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar su kaynaklar\u0131n\u0131n korunmas\u0131n\u0131 ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 suya eri\u015fiminin kolayla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini otaya koymaktad\u0131r. Mevcut su kaynaklar\u0131 korunup geli\u015ftirilmedi\u011fi s\u00fcrece su kaynaklar\u0131 daha azal\u0131rken, suya eri\u015fiminde zorla\u015faca\u011f\u0131ndan suya ba\u011fl\u0131 hastal\u0131klar\u0131n ve \u00f6l\u00fcmlerin beklenenden daha fazla olmas\u0131 da ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olacakt\u0131r.<br \/>\nD\u00dcNYA SU VARLI\u011eI<br \/>\nYerk\u00fcredeki sular\u0131n %97\u2019sini okyanuslar ve denizler olu\u015ftururken, tatl\u0131 sular\u0131n oran\u0131 %3 \u2018t\u00fcr. Tatl\u0131 sular\u0131n, %79 \u2018u buzullar,%20\u2019si yeralt\u0131 sular\u0131 ve %1 \u2018de ula\u015f\u0131labilir sular (t\u00fcm sular\u0131n %0,03) olarak bulunmaktad\u0131r. Ula\u015f\u0131labilir sular\u0131n %52 si g\u00f6ller, %38 i yery\u00fcz\u00fcndeki nem, %8 i atmosferdeki su buhar\u0131, %1i canl\u0131lar\u0131n organizmalar\u0131ndaki sular ve %1 i nehirler ve kaynaklar \u015feklinde da\u011f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<br \/>\nSu miktar\u0131n\u0131n da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 k\u0131talar aras\u0131nda \u00e7ok b\u00fcy\u00fck farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6stermesinin yan\u0131 s\u0131ra, k\u0131talar i\u00e7erisinde de de\u011fi\u015fiklik g\u00f6stermektedir.<br \/>\nSU KAYNAKLARININ KULLANIMI<br \/>\nD\u00fcnyadaki toplam su t\u00fcketiminin %70i sulama, %12si sanayi,%8i i\u00e7me ve kullanma ama\u00e7l\u0131d\u0131r. Geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerde i\u00e7me ve kullanma amac\u0131 ile %11 oran\u0131nda, geli\u015fmekte olan \u00fclkelerde ise %8 oran\u0131nda su t\u00fcketilmektedir.<br \/>\nTARISAL \u00dcRET\u00dcM VE SU KULLANIMI<br \/>\nD\u00fcnyadaki 13 milyar hektar arazinin sadece %12 si tar\u0131m arazisi ,%27 si otlak arazi olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r. D\u00fcnya n\u00fcfusu ba\u011flam\u0131nda ki\u015fi ba\u015f\u0131n 25 hektar(d\u00f6n\u00fcm) tar\u0131m arazisi d\u00fc\u015fmektedir.<br \/>\nTar\u0131msal su kullan\u0131m\u0131nda tuzlanma b\u00fcy\u00fck sorunlar yaratmaktad\u0131r. B\u00fcy\u00fck sulama projeleri her seferinde iyi sonu\u00e7 vermemi\u015ftir. \u00d6rne\u011fin Pakistan\u2019da ve Hindistan\u2019da sulanan alanlar\u0131n %20sine yak\u0131n b\u00f6l\u00fcm\u00fc tuzlanm\u0131\u015f ve tar\u0131msal \u00fcretim d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr.<br \/>\nTar\u0131mda su kullan\u0131m\u0131 sadece bitkisel \u00fcretim a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011fil, hayvansal \u00fcretim ve hayvansal \u00fcr\u00fcnler a\u00e7\u0131s\u0131ndan da incelenmelidir. Zira hayvansal \u00fcr\u00fcnlerin \u00fcretimi i\u00e7in daha fazla su t\u00fcketimine ihtiya\u00e7 vard\u0131r. \u00d6rne\u011fin, 1 kg bu\u011fday \u00fcretmek i\u00e7in 1.3m3 su yeterli iken, 1 kg yumurta i\u00e7in 4.7m3, 1 kg peynir i\u00e7in 5.3m3 su gereklidir.<\/p>\n<p>SANAL SU<br \/>\n\u00dcretilen \u00fcr\u00fcnlerin (tar\u0131m, sanayi \u00fcr\u00fcnleri gibi) \u00fcretimleri s\u00fcresince de\u011fi\u015fik miktarlarda su t\u00fcketilmektedir. \u00dcr\u00fcn\u00fcn t\u00fcketildi\u011fi yerde bu \u00fcr\u00fcnlerde elde edilmesi s\u00fcrecinde kullan\u0131lm\u0131\u015f olan suyun da t\u00fcketildi\u011fi kabul edilebilir. Bu su sanal su olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r.<br \/>\nBir kutu meyve ve sebze konserveleri elde etmek i\u00e7in 35,450 gr, plastik \u00fcretmek i\u00e7in 90, 4 adet otomobil lasti\u011fi \u00fcretmek i\u00e7in 7500, 1 ton \u00e7elik \u00fcretmek i\u00e7in 240 ton su kullan\u0131lmaktad\u0131r.<br \/>\nBir\u00e7ok \u00fclke, \u00fcretiminde fazla su kullan\u0131lan \u00fcr\u00fcnleri ithal ederken b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde sanal su ithal etmektedir. Bu durumda ihra\u00e7 \u00fclkelerinde ki su kaynaklar\u0131 \u00fczerinde bask\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r.<br \/>\nBu kapsamda de\u011ferlendirildi\u011finde su kaynaklar\u0131n\u0131n korunmas\u0131 ve geli\u015ftirilmesinde \u00fcretim tercihlerini g\u00f6zden ge\u00e7irmek gerekmektedir. \u00dcretilen \u00fcr\u00fcnlerin su kaynaklar\u0131nda olu\u015fturdu\u011fu etki mutlaka dikkate al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca \u00e7evre sorunlar\u0131 da dikkate al\u0131nmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>SU K\u0130RL\u0130L\u0130\u011e\u0130<br \/>\nCanl\u0131larla su aras\u0131ndaki ili\u015fki, eko sistemin bir b\u00fct\u00fcn olarak de\u011ferlendirilmesi gere\u011fini ortaya koymaktad\u0131r. Su ya\u011f\u0131\u015f olarak yery\u00fcz\u00fcne d\u00f6nerken havada eriyik halde bulunan bir tak\u0131m gazlar, inorganik maddeler ve radyoaktif elementleri i\u00e7erisine al\u0131r.(Bu sular insanlara zarar verir.)End\u00fcstriyel at\u0131klar yer \u00fcst\u00fc s\u0131z\u0131nt\u0131lar, tar\u0131m ve b\u00f6cek ila\u00e7lar\u0131 suya kar\u0131\u015fabilir.Suyun bu kadar kirlenme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131, do\u011fa suyun i\u00e7erisindeki organik ve inorganik maddeleri fiziksel, kimyasal,biyolojik ve mekanik bir tak\u0131m etkilerle yok etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.Ancak ,insanlar do\u011fan\u0131n dengesini bozmuyorsa..!?<br \/>\nG\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00e7evre dendi\u011finde, hava, toprak ve su bir b\u00fct\u00fcn olarak alg\u0131lanmaktad\u0131r. Bu varl\u0131klardan herhangi bir tanesi kirlendi\u011finde di\u011ferlerinin de kirlenece\u011fi ve canl\u0131 ya\u015fam\u0131n\u0131n devam\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131n da s\u0131k\u0131nt\u0131ya d\u00fc\u015f\u00fclece\u011fi her kesim taraf\u0131ndan anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f durumdad\u0131r.<br \/>\nSa\u011fl\u0131k i\u00e7in uygun olmayan su ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 ve i\u00e7erdi\u011fi bir\u00e7ok maddelerle \u00e7e\u015fitli hastal\u0131klar\u0131n nedeni olabilir.<br \/>\nKullan\u0131lan suyun ar\u0131t\u0131lmas\u0131 kaynaklar\u0131n ve mevcut alanlar\u0131n korunmas\u0131 i\u00e7in zorunludur.<br \/>\nAncak, geli\u015fmekte olan \u00fclkeler korunmay\u0131 yapamamaktad\u0131r. Geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerde ise \u201c kirleten \u00f6der \u2019\u2019 prensibi anlay\u0131\u015f\u0131 ile y\u0131llard\u0131r kirletmeme konusunda at\u0131lmas\u0131 gereken ad\u0131mlarda ge\u00e7 kal\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130\u00e7me ve kullanma suyu sa\u011flamak i\u00e7in de mevcut kaynaklar\u0131n belli bir ar\u0131t\u0131lmaya tutulmas\u0131n\u0131n zorunlulu\u011fu ortadad\u0131r. D\u00fcnyadaki \u00f6rnekler inceledi\u011finde geli\u015fmemi\u015f \u00fclkelerdeki<br \/>\nG\u00f6stergeler geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerle hi\u00e7 de kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmayacak \u00f6l\u00e7\u00fcde k\u00f6t\u00fcd\u00fcr.<br \/>\nSU PAZARLARI<br \/>\n\u015eu ana kadar yazd\u0131klar\u0131m, su ile ilgili meslek sahibi olmam ve bilgilerim gere\u011fi b\u00f6yle bir ba\u015fl\u0131k koymak \u00e7ok g\u00fcc\u00fcme gidiyor ama ne yaz\u0131k ki D\u00fcnyada b\u00f6yle bir anlay\u0131\u015f h\u00e2kimdir.<br \/>\nBu nedenle su pazarlar\u0131 konusunu a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m.<br \/>\nD\u00fcnyada suya eri\u015fim her ge\u00e7en g\u00fcn zorlan\u0131rken uluslararas\u0131 kurulu\u015flar suya eri\u015fmede yeni fikirler \u00fcretmektedirler. Ancak bu fikirlerin hepsi de suya eri\u015fimin paraya dayal\u0131 olmas\u0131 anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 ortaya koymaktad\u0131r.<br \/>\nOysa d\u00fcnyadaki sekt\u00f6rlerin ticari b\u00fcy\u00fckl\u00fcklerine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda su pazar\u0131n\u0131n en b\u00fcy\u00fck hacme ula\u015facak yap\u0131da oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir.<br \/>\nD\u00fcnyadaki uygulamalara bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda su hizmetlerinin \u00f6zelle\u015ftirildi\u011fi her noktada sorunlar ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Su fiyatlar\u0131 h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde artm\u0131\u015f, halk\u0131n gelir d\u00fczeyi bile dikkate al\u0131nmadan \u015firketler kendi k\u00e2rlar\u0131n\u0131 maksimize edecek \u015fekilde uygulamalara devam etmi\u015flerdir. Baz\u0131 \u00fclkelerde halk\u0131n ayaklanmas\u0131na ve \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n ya\u015fanmas\u0131na da neden olmu\u015ftur.<br \/>\nBu uygulamalar\u0131n hepsinde de g\u00f6r\u00fclen suyun eri\u015fimin zorla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Su \u015firketleri temiz su sa\u011flanmas\u0131 konusunda hi\u00e7bir gayret g\u00f6stermezken, standarda uygun sular\u0131n oldu\u011fu yerlerin su hizmetlerini ele ge\u00e7irmeye u\u011fra\u015fmaktad\u0131r.<br \/>\nTemiz suya eri\u015fimin temel insan hakk\u0131 olmas\u0131n\u0131n kabul edilmesi gerekirken, su hizmetleri \u00f6zelle\u015ftirilerek suya eri\u015fimin bedeli s\u00fcrekli art\u0131r\u0131lmakta ve paras\u0131 olmayanlar\u0131n suya eri\u015femeyece\u011fi ortamlar yaratmaktad\u0131r. Suya eri\u015fim konusunda d\u00fcnyadaki \u00f6rnekler, sa\u011fl\u0131kl\u0131 suya eri\u015fimde engellerin yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7e\u011fini g\u00f6stermektedir.<br \/>\nSonu\u00e7 olarak, suya eri\u015fimin kolayla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in, \u00f6ncelikle su kaynaklar\u0131n\u0131n korunmas\u0131 ve suyun ticari faaliyetlere malzeme yap\u0131lmamas\u0131 gerekmektedir.<br \/>\n\u00dclkemizde, Malatya\u2019m\u0131zda ve k\u00f6y\u00fcm\u00fczde (KARACA) su konusunu daha sonra yazana kadar Ho\u015f\u00e7a ve Dost\u00e7a kal\u0131n\u0131z. R\u0131za CENG\u0130Z<\/p>\n<p>1.Kaynak: 1) Comp\u0131see Toplant\u0131s\u0131<br \/>\nT.M.M.O.B. Su Raporu<br \/>\n19.03.2009<br \/>\n2)Hidrojeoloji (su jeolojisi)<br \/>\nYazar; Prof. Dr. Kemal ERGUVANCI<\/span><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>SU Yaz\u0131mda su hakk\u0131nda bilgiler vermeye \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m. \u00d6ncelikle suyun \u00f6neminden s\u00f6z edip, D\u00fcnya\u2019da, T\u00fcrkiye\u2019de, ilimizde ve k\u00f6y\u00fcm\u00fczdeki su sorununu ele alaca\u011f\u0131m. SUYUN \u00d6NEM\u0130 Birbirleriyle ili\u015fki ayr\u0131lmaz bir b\u00fct\u00fcn olan hava, toprak ve suyun alternatifi yoktur. Ayr\u0131lmaz do\u011fal kaynaklard\u0131r. Bu do\u011fal kaynaklardan yoksun kalmak t\u00fcm ya\u015fam\u0131 felakete s\u00fcr\u00fckler. Bu nedenle \u00fc\u00e7 kayna\u011f\u0131n da temel ya\u015fam hakk\u0131 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[5],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/karder.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/210"}],"collection":[{"href":"https:\/\/karder.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/karder.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/karder.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/karder.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=210"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/karder.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/210\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":211,"href":"https:\/\/karder.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/210\/revisions\/211"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/karder.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=210"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/karder.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=210"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/karder.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=210"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}